ΓΙΑ ΤΟΝ ΠΑΝΟ ΤΖΑΒΕΛΑ
Εμείς και να θέλουμε δεν μπορούμε να σε ξεχάσουμε.
Ευχαριστούμε για όλα ρε μάγκα..
ΓΙΑ ΟΛΑ..
Είναι πολύ κρίμα αν τελειώνει εδώ.
Δεν σε χωράει ο χρόνος ρε συ..
Σού δίνουμε λοιπόν και τον δικό μας χρόνο.
Ευχαριστούμε που χαρίστηκες σε μάς.
Θα τιμήσουμε την προσφορά σου στην δικιά μας τροχιά της ζωής.
Θα σε τιμώ μέχρι το δικό μου τέλος.
Σε ευχαριστώ για όλα.
ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ
Από εκεί αρχίζει ο δρόμος για τις φυλακές. Δικασμένος τρεις φορές σε θάνατο, αρρωσταίνει βαριά το 1959 από τη νόσο του Burgen και πηγαίνει στη Σοβιετική ¨Ένωση για θεραπεία. Έμεινε μέχρι το 1965. Αφού θεραπεύτηκε, του δόθηκε η ευκαιρία να σπουδάσει μουσική. Εκεί γνωρίζει και το μεγάλο Δημήτρη Σοστακόβιτς.
Γυρνά στην Ελλάδα το 1965, αλλά το 1968 φυλακίζεται πάλι, από το καθεστώς των συνταγματαρχών αυτή τη φορά, για παράνομη δράση ενάντια στη χούντα.
Αποφυλακίζεται το 1971 με «ανήκεστο βλάβη» και ξεκινά ως μουσικός να παίζει στις μπουάτ της Πλάκας.
Εκεί τον βρίσκει η μεταπολίτευση, όπου πλέον ελεύθερα τραγουδά τα τραγούδια της εθνικής αντίστασης.
Χιλιάδες νέοι αλλά και μεγαλύτεροι άνθρωποι κατακλύζουν το μαγαζί της οδού Κυδαθηναίων όπου τραγουδά, επτά μέρες τη βδομάδα. Πολλές φορές κάνει τρεις παραστάσεις τη νύχτα ώστε να χωρέσουν όλοι όσοι ήθελαν να παρακολουθήσουν το πρόγραμμα.
Ήταν ο άνθρωπος που γνώρισε στους νεότερους το μουσικό, αλλά και ιστορικό έπος της εθνικής αντίστασης.
Ο Τζαβέλας ήταν αντάρτης, έχασε το πόδι του στο βουνό και κυκλοφορούσε με ένα ξύλινο υποκαταστατο. Το ‘73 ήταν κοντά στα 50 και μπορεί και παραπάνω.
Τα τραγούδια που έγραψε, ελάχιστα και ως επί το πλείστον αντάρτικα και τραγούδια κατά της βολεμένης μικροαστικής τάξης, είναι από τα επαναστατικότερα όλων των εποχών στην Ελλάδα. Δεν έβγαλε πολλά λεφτά με αυτά και ούτε διεκδίκησε όλα αυτά τα χρόνια να επιβληθεί στο μουσικό σταρ-σύστεμ όπως έκαναν άλλοι που τραγουδούσαν μαζί του (Αλεξίου, Παπακωνσταντίνου…).Επίσης δεν διεκδίκησε καμία δόξα και τιμή επειδή ήταν αντάρτης , όπως επίσης έκαναν άλλοι. Έχει χρόνια να εμφανιστεί στα ΜΜΕ και τα λίγα που ξέρουμε για αυτόν είναι όσα μάθαμε από εκείνους που ήταν φοιτητές στα γεγονότα του Πολυτεχνείου και μετά (έδινε πολύ συχνά συναυλίες στη Νομική Αθηνών) .
Ο Τζαβέλας είχε αμφισβητηθεί και από τους μεγάλους συνθέτες τις εποχής του (Θεοδωράκη κλπ) λόγω του ότι δεν είχε πολλές μουσικές γνώσεις και έγραφε συνήθως τα τραγούδια του σε μια παλιά ακουστική κιθάρα (με την οποία τραγουδούσε και όταν ήταν αντάρτης στο βουνό).
Πάντως, με τα τραγούδια του μεγάλωσαν 2 γενιές αμφισβητών και ακόμα ακούγονται και θα ακούγονται γιατί είναι άκρως επίκαιρα. Και ειδικότερα ο ”Κυρ- Παντελής” που σχολιάζει τον μικροαστό άνθρωπο, το ”Μαημ-Μάημ΄ ” και το ”Ξυπνήστε”…
Ο Πάνος Τζαβέλας και η συνάντηση με τον Γιώργο Πήττα (κείμενο Γιώργος Πήττας)
Το λεωφορείο ήταν το «32» και οι μνήμες που κρατώ από δαύτο είναι ανάκατες και αντιφατικές.
Αυτός που έπαιζε φορούσε μαύρα γυαλιά αλλά ο άλλος με το φλιτζάνι είναι τα μάτια του ακάλυπτα για να δείχνει τους παραμορφωμένους από την αναπηρία βολβούς και να προκαλεί το έλεος αλλά και την σπουδή των επιβατών. Να δώσουν το κάτι τις στα γρήγορα για να φύγει το απωθητικό θέαμα.
Κάπως έτσι, δυστυχώς, αντιπάθησα δια βίου το ακορντεόν …;
Το άλλο «είδος» που κυκλοφορούσε στο 32 ανάμεσα στους «κανονικούς» επιβάτες ήταν οι μπάτσοι με πολιτικά του τμήματος Ασφαλείας ΛΔ -κάπου στην Αμφιθέα ήταν αυτό, και μερικοί του τμήματος ΙΒ’, που ήταν τότε στην πλατεία του Φλοίσβου σε ένα υπέροχο κτίριο με άσπρο μάρμαρο και ωραία σκαλίσματα πάνω από την πύλη. Υπήρχε και μία λαξευτή περιγραφή : Ερύμανθος.
Μάλιστα θυμάμαι πως με έτρωγε η περιέργεια να μάθω τι σήμαινε αυτή η λέξη και έτσι μία μέρα, πόσο να ήμουνα; 13; 14; Κάτι τέτοιο …;
Πλησίασα λοιπόν τον αστυφύλακα που ήταν στο κουβούκλιο στην πύλη και τον ρώτησα με ένα μάλλον απελπιστικά ψεύτικο χαμόγελο θάρρους (δικτατορία τότε, μην ξεχνιόμαστε): Τι σημαίνει παρακαλώ Ερύμανθος; Που γράφει εδώ πάνω; (και έδειξα εκεί πάνω).
Με κοίταξε καλά και μούγκρισε μέσα από τα δόντια του ένα ξερό «φύγε απ’εδώ» και μετά από 2-3 δευτερόλεπτα «δεν ξέρω» και στύλωσε το βλέμμα του στο υπερπέραν.
Ερύμανθος, απόγονος του θρυλικού Λυκάωνα Βασιλιά της Αρκαδίας.
Το θέρος του 1974 μας βρίσκει οικογενειακά στο Λονδίνο όπου πήγαμε να βρούμε τον αδελφό μου τον Χρήστο που ήδη ζούσε εκεί από το 1969 νεαρότατος μουσικός τότε και μάλιστα ήταν λίγο μετά που είχε πρωτοπαρουσιάσει στο Round House τον «Νοέμβρη» που είδαμε και ακούσαμε μόλις πέρσι στην εξελιγμένη του μορφή στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Όταν φύγαμε από την Ελλάδα η δικτατορία ζούσε και βασίλευε ακόμα.
Όταν επιστρέψαμε ένα μήνα περίπου μετά, όλα είχαν αλλάξει.
Είχε μεσολαβήσει σε αυτό το ελάχιστο διάστημα το πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, ο παραλίγο Κυπριακός εμφύλιος η εισβολή των Τούρκων και η πτώση της δικτατορίας στην Ελλάδα.
Θυμάμαι τις γκρεμισμένες τεράστιες πινακίδες με το πουλί της χούντας στην επιστροφή.
Όταν φεύγαμε, ένα μήνα νωρίτερα, έστεκαν φωτισμένες και καλογυαλισμένες.
Πρέπει λοιπόν που λέτε, να ήταν προς τα τέλη του Αυγούστου.
«Καλό περιοδικό, σπουδαία προσπάθεια. Σ’ αρέσει;»
Ακούστηκε η φωνή, λίγο βραχνή αλλά πάντως με εξαιρετική καθαρότητα στην εκφορά του λόγου.
Γύρισα, και είδα έναν άνδρα που στηρίζονταν σε δύο πατερίτσες, φορούσε κάτι μεγάλα γυαλιά με μαύρο κοκάλινο σκελετό, είχε μακριά μαλλιά τελείως ατίθασα και, θυμάμαι ακόμα το πουκάμισο του ανοιχτού πράσινου χρώματος-σκέφτηκα πως δεν μου άρεσε το χρώμα. Στη μασχάλη του είχε σφιγμένα πολλά χαρτιά, πεντάγραμμα νότες και στιχάκια σκαλισμένα με μολύβι.
Πιάσαμε την κουβέντα. Δηλαδή, τι πιάσαμε την κουβέντα, μισή λέξη έλεγα, με διακόσιες απαντούσε.
Δεν τον ήξερα τότε.
-Καλά, θα σου πω την άλλη φορά. Πάνο Τζαβέλα με λένε.
Είχε αναπτύξει μία εξαιρετική άνεση με τις πατερίτσες του, ήταν πια μία σχεδόν φυσική προέκταση του τραυματισμένου του κορμιού.
Η συνέχεια ξετυλίγεται με μία αρκετά μακρά περιοδεία στις φυλακές και τους τόπους εξορίας της Ελληνικής Επικράτειας, μέχρι που, βαριά άρρωστος με την ασθένεια του Burgen, καταλήγει στη Σοβιετική Ένωση για θεραπεία.
Εκεί όμως, όχι μόνο ακολουθεί τη θεραπεία αλλά πραγματοποιεί το όνειρό του.
Το 1965 επιστρέφει στην πατρίδα προσπαθεί για λίγο να υπάρξει ως μουσικός αλλά μόλις η Ελλάδα μπαίνει στον γύψο της στρατιωτικής συμμορίας των συνταγματαρχών ξαναμπαίνει φυλακή. Τον αφήνουν ελεύθερο υποχρεωτικά το 1971 γιατί κινδύνευε να τους μείνει στα χέρια λόγω της υγείας του που ήταν σε κακή κατάσταση.
Τότε είναι, που ο Τζαβέλας άρχισε να παίζει στην Πλάκα, σε μικρές μπουάτ κάνοντας ένα απίστευτο κρυφτούλι με τις αρχές, ακροβατώντας διαρκώς στο πρόγραμμα που παρουσίαζε μεταξύ απαγορευμένων και μη τραγουδιών.
Σαν η χούντα πνίγηκε στο αίμα της Κύπρου και κατέρρευσε, ο Πάνος αποφάσισε να φτιάξει ένα οριστικό λημέρι, ένα ταμπούρι στο οποίο θα έμενε πιστός μέχρι τέλους για να τραγουδά τα τραγούδια του και να θυμίζει τον αγώνα στα βουνά.
Συναντηθήκαμε πολλές φορές.
Από τον Τζαβέλα, έμαθα τότε και τον Woody Guthrie…
Μετά, χαθήκαμε τελείως. Τον είδα μια φορά, από μακριά αρκετά χρόνια αργότερα, έμοιαζε απείραχτος από τον χρόνο, με την ίδια δεξιοτεχνία στις πατερίτσες και ωστόσο σα να είχε ξεκινήσει η ύφανση ενός ίσκιου πάνω από την κεφαλή του, του ίσκιου των ερωτηματικών και της αμφιβολίας.
Εκείνου του ίσκιου ή της ομίχλης που αποκτούμε οι άνθρωποι όταν αρχίζουμε να νιώθουμε σαν πλάσματα μιας άλλης εποχής που έχει περάσει ανεπίστρεπτη.
Ποτέ του στην πραγματικότητα δεν εντάχθηκε σε τίποτα πέρα από τις αξίες του. Φύση ατίθαση έμεινε έξω από τις στενές κομματικές γραμμές επιλέγοντας να υπηρετεί την Αριστερά έτσι όπως την εννόησε εκείνος σαν δύναμη απελευθέρωσης των ανθρώπων από όλα τα δεσμά και όχι μόνο τα «δεξιά» ήταν ωστόσο κοντά στον Συνασπισμό ενεργά.
Τον ευχαριστώ που υπήρξε, κάπου εκεί στα μέσα της δεκαετίας του 70 άφησε πάνω μου κάποια λιθαράκια κυρίως μέσα από το τι ήταν ο ίδιος σαν προσωπικότητα.
Απόλυτα Αληθινός και Ηθικός μακριά από τις ορδές των νεοελλήνων
Καταδικασμένος τρεις φορές σε θάνατο αναχώρησε όταν το βιβλίο της ζωής του έκλεισε γεμάτο με κεφάλαια που το κάθε ένα του είναι και ένα δείγμα ζωής , αγώνα και συνέπειας.
Με μεγάλη θλίψη είδα πως μέχρι τώρα ενώ τον αποχαιρέτησαν τόσο ο Συνασπισμός όσο και το ΠΑΣΟΚ, το ΚΚΕ -μέχρι στιγμής- σιωπά. Για άλλη μία φορά όταν ο νεκρός δεν είναι αυστηρά “δικός”.
Ελπίζω απλά να μην έχει ακόμα δώσει κάποια ανακοίνωση και πως είναι ζήτημα χρόνου…
[youtube=]
[youtube=]
[youtube=]
[youtube=]
